Leer elke maand met de seizoenen mee nieuwe eetbare wilde planten, kruiden, struiken en bomen kennen. Welke kruiden er op dat moment groeien in de natuur. Welke kruiden je kunt oogsten, welke geneeskrachtige eigenschappen ze bezitten of hoe je er mee kunt koken!

Geef je nu op voor het nieuwe jaar! Vanaf 11 januari kun je de e-cursus weer ontvangen en elke maand gratis deelnemen aan een wandeling in de natuur of een workshop. Deze maand; zaterdag 13 januari de workshop; zeepsop, wasmiddel en haarspoeling maken!

Het is zo’n beetje een lijfspreuk geworden; “kennis van de natuur is liefde voor de natuur”! Want ik zie het aan mensen die horen over de bijzondere eigenschappen die planten en bomen hebben. Hoe super-wonderlijk zit onze natuur in elkaar en hoe gul is zij in haar overvloed, en hoe belangrijk is zij voor ons mensen!

Wij kijken vaak naar de natuur als zijnde een op zichzelf staand ding en bepalen onze positie ten opzichte van de natuur. Terwijl wij, een onderdeel ZIJN van de natuur.

Lees verder

Koning Huls en Koning Eik

Voor de jaartelling bevolkten Keltische stammen Europa,  zij leefde met de natuur als leidraad, en hadden natuurgoden om te vereren. Het jaar werd bepaalt aan de hand van de zon en de maan. Het donker en het licht verdeelde het jaar in twee.

Volgens een mythologisch verhaal leefde in het Noorden, Koning Huls en in het Zuiden regeerde de Eikkoning. In het Noorden waar de Hulst prachtig groeide in de kou en het donker en altijd groen bleef, heerste rust. Het volk van de Hulstkoning was zuinig met voedsel en zij waren altijd voorbereid op bare tijden. Het volk vereerde de natuurkrachten en in hun huizen leefde zij sober maar er branden licht in hun hart.

Koning Eik die leefde in het zuiden waar het warm was en de zon scheen vierde het leven! Zijn volk kende de warmte en het licht van de zon. Lichtvoetig vierden zij feest. Zij zaaide en oogsten en aten zo veel mogelijk op!

Maar toen werd het kouder in het zuiden en de wintertijd brak zelfs voor Koning Eik en zijn volk aan. Hij voelde een donkere zwaarmoedigheid op zijn volk afkomen en zij wisten niet hoe ze met het donker en de tekorten om moesten gaan. Als koning moest hij zijn volk leiden en Koning Eik toog op 21 december, de dag van de winter zonnewende, naar het Noorden. Naar zijn broeder Koning Hulst, om hem om raad te vragen. In het noorden wisten zij immers hoe zij met het donker om moesten gaan.

Daar in het noorden ontmoeten de Eik en de Hulst elkaar, Eik vroeg zijn broer om raad. “Hoe krijgen wij het licht zo snel mogelijk weer terug?” Koning Huls lachte hem uit, hij zei dat zijn volk een losbandig volk was dat alleen van het licht hield. Dat zijn volk niet zuinig was en dat zij geen rust namen om het leven eens te overpeinzen. Dat zij naar binnen moesten gaan in hun huizen en tot bezinning moesten komen. Om weer nieuwe energie op te doen voor de tijd als het licht weer zou komen en daar plannen voor konden maken.

Koning Eik was het niet met hem eens, hij wist ook niet hoe hij dit aan moest pakken. En vertelde zijn broer dat hij zou vechten met hem om het licht te laten terug komen. 

De koningen vochten met elkaar en de Eik vocht voor het licht en leven van zijn volk. Hij versloeg zijn broer Hulst. En vanaf die dag keerde het licht weer langzaam terug. Deze dag, 21 december, keert elk jaar weer terug en dan vieren wij de winter zonnewende! De dag waarop het licht weer terug komt. En de volkeren weer gaan zaaien en vieren.

En elk jaar als Koning Huls er genoeg van heeft klopt hij op de deur bij Koning Eik en vecht met hem om het donker weer terug te krijgen, die dag noemen we de zomer zonnewende en valt op 21 juni. Vanaf deze dag keert het donker langzaam weer terug en kunnen de volkeren rust nemen en plannen maken.

Zo leefde de volkeren in evenwicht, hadden zij kennis van het licht en de duisternis en konden daar goed mee leven!

Hulst, Ilex aquifolium

Hulst; (Ilex aquifolium) Hulstfamilie, Aquifoliaceae.

December blijkt de maand te zijn van de bomen. In de kruidencursus van deze maand zit een extra bijlage over een boom en ook de huiswerkopdracht gaat er over. Dus toen ik een boom tegen kwam, die deze maand sowieso al in de belangstellig staat en ook nog mooie kerst verhalen met zich mee brengt, was het kruid van de maand wel duidelijk!

Terwijl ik wandelde lette ik op de kruiden die nu nog dapper doorgroeien nu zoals zevenblad, fluitenkruid, klimop en een enkele paardenbloem. Maar wat me echt opviel, tussen de kale bomen, die prachtige hulst! Hulst, een “evergreen”, een altijd groene heester/boom met mooie rode bessen.  Heel bekend nu in de kerst tijd, we versieren er nog steeds het huis mee en hij ontbreekt niet vaak in kerststukjes of als decoratie op de kerst tafel. Maar ik zag hem naast de bekende takken met de mooie knalrode bessen, nu ook in bloei met kleine witte bloempjes. Hoe zat dat?

Hulst komt voor in heel Europa, Noord-Afrika, en Zuid- en West-Azië. De boom blijft altijd groen, zij kan 10 tot wel 25 meter hoog worden! Het is eigenlijk een heester maar omdat ze zo oud worden lijken zij dan ook meer op bomen. Het blijkt dat er een vrouwelijke en een mannelijke soort is. Van de vrouwelijke bloemetjes groeit het vruchtbeginsel in het midden van de bloem uit tot de bes met zaadjes er in. Deze bessen zijn licht giftig, niet aan te raden dus. Na de vorst verdwijnt deze stof echter en worden de besjes gegeten door vogels, knaagdieren en herten. De zaden werden vroeger wel gebruikt, dan maakte men er een soort koffie van.

Tijdens het atlanticum (9000 tot 5800 jaar geleden), de warmste periode van het holoceen, rukte de hulst samen met klimop en maretak op tot in Denemarken. In onze streken is de aanwezigheid van hulst vanaf circa 6000 voor Christus aangetoond. In het oude Rome werden de hulsttakken met besjes gebruikt om het huis te verfraaien. Vroeger werden de jonge bladeren aan de toppen, die minder stekelig zijn, gebruikt als veevoer. De bessen zijn voor de mens niet eetbaar door giftige stoffen, zoals ilicine.

Thee van hulstbladeren werd in de volksgeneeskunde wel jarenlang gebruikt als koortsverlagend middel en vocht afdrijvend middel. Door deze laatste eigenschap zou het een goede plant zijn om oedeem, jicht en andere reumatische aandoeningen te bestrijden. Uit hulst kan een gele kleurstof (ilexanthine) gewonnen worden. De zaden van de mooie bessen werden gedroogd, geroosterd en gemalen en gebruikt als een soort van koffie. De bladeren kun je makkelijk drogen en vervolgens bewaren om thee of theemengsel mee te maken.

Wilde Mispel

Zo rot als een mispel, die uitdrukking komt idd van het mispel eten. Die is namelijk juist goed als hij al een beetje zacht en rot aanvoelt en wat donkerder bruin gaat kleuren. En dat is pas laat in het jaar, als de eerste nachtvorst is geweest zijn de mispels op hun best! Dat is dan de tijd om ze te plukken meestal pas in november. Na het plukken de rijpe exemplaren meteen verwerken, de nog harde exemplaren kun je nog wat bewaren, leg ze dan met de platte kant naar beneden op een schaal of stop ze een paar dagen in de vriezer en verwerk ze daarna. Want eenmaal zacht zal de mispel snel echt gaan rotten en is dan niet meer lekker.

Van de week liep ik op straat en daar lag opeens een mispel op de stoep. Ik keek en ja hoor, een prachtige mispelboom bij mensen in de tuin. Je ziet ze heel weinig nog. Ik ken gelukkig een exemplaar in het wild een mooie grote boom die heel veel appeltjes geeft. Want met een appeltje kan je de mispel nog het best vergelijken. De wilde mispel is een boom/heester uit de rozenfamilie net zoals de appelboom. Daar ga ik maar eens snel naar toe deze week!

Je kunt de mispel zo uit de hand eten ze heeft een lichtzoete, kruidige smaak. Maar meestal wordt hij gebruikt voor compote of voor mispelmoes. Mispelmoes maken gaat op dezelfde manier als appelmoes. Je kookt de mispels in stukken met een bodempje water en voegt wat kaneel of speculaaskruiden toe met eventueel wat suiker of honing. Kook ze tot moes en druk ze dan door een grove zeef. Doe de moes kokend heet in schone potten.

De mispel zit boordevol vitamine C en is goed voor de maag en spijsvertering. Vandaar dat zij vroeger ook werd gebruikt om een heilzame likeur van te maken. De stoffen worden opgenomen in de alcohol, als een tinctuur of maceraat. Samen met een aantal wilde kruiden en specerijen een goede maagversterker die bevorderlijk werkt op de spijsvertering.  

Mispelwinterlikeur

  • ca. 300 g mispels
  • 1 à 2 kruidnagels voor elke mispel
  • 300 g suiker of palmbloesemsuiker (let op dan is je drankje wel donker!) of 450 gram honing
  • 1 liter alcohol van minimaal 38° tot 40%
  • 15 korianderzaadjes (gekneusd)
  • 10 jeneverbessen (gekneusd
  • 2 stokjes kaneel
  • twee takjes duizendblad (gehele plant, blad en bloem)
  • 1 nagelkruid wortel (graaf de wortel van een rozet (eerste jaar) van het nagelkruid uit en boen schoon)

Steek de kruidnagels in de mispels, doe de kruiden en de rest van de specerijen samen met de mispels in een glazen pot en overgiet met de alcohol. Laat 2 maanden staan en schud geregeld. Haal dan alle kruiden en specerijen uit de likeur, zeef de likeur en doe deze dan weer terug in de pot met alleen de mispels. Laat nu nog drie maanden staan. Zeef daarna en bewaar in flessen.

 

Echte Lampionplant

Lampionplant is een geslacht van 75 tot 90 soorten planten in de nachtschadefamilie. De botanische naam Physalis betekent blaas, en is afgeleid van de vorm van de uitgegroeide kelk van de echte lampionplant die de vrucht na de bloei omsluit.
 
De vrucht is eetbaar, lekker zelfs, toch wordt de plant door veel mensen als onkruid gezien. Op de moestuinen wordt hij uitgetrokken … dat vond ik vreemd, behalve dat het een prachtige sierplant is, “pluk ze voor je vrouw”! Zei ik nog.
 
Je kunt ze namelijk plukken als de mooie lampionnen volgroeit zijn en vervolgens drogen als decoratie. Maar ze zijn ook eetbaar en je trekt toch ook geen aardbei uit? Ze worden onder meer in marmelades, dranken, en nagerechten gebruikt. En wat dacht je van gedompeld in vloeibare chocolade … dat ziet er mooi uit! De smaak ligt tussen zoet en zoetzuur. Ze bevatten suikers, citroenzuur, vitamine C, physaline, ijzer en de kleurstof carotenoïde. Tijdens het plukken moet je opletten dat de bessen niet in aanraking komen met de lampionnen. De bessen krijgen door deze aanraking een bittere smaak.In de middeleeuwen werden de rijpe bessen samen met druiven geperst en gegist. De verkregen wijn werd gedronken als middel tegen jicht en blaas- en nieraandoeningen.

Ik heb de planten mee genomen en in een bak gezet, de lampionnen verteren en het geraamte blijft over zoals ook wel met afgevallen bladeren gebeurt. Nog mooier!
Zie je ergens een plantje staan, vraag een stekje en je zult zien het volgende jaar heb je er 10! Ook geschikt om wild te zaaien.